onderzoek bij kanker

Geeft u informatie over het meedoen aan wetenschappelijk
onderzoek bij kanker


Adjuvante therapie

Toegevoegde behandeling, met als doel een beter eindresultaat te bereiken, als onderdeel van een curatieve of genezende behandeling. U kunt hierbij denken aan chemotherapie of hormonale therapie.


Alternatieve behandeling

Behandeling die afwijkt van de standaardbehandeling. Een reden hiervoor kan zijn dat de standaard behandeling bij een individuele patiënt geen of te weinig effect heeft gehad. Hierna kan de arts een andere (alternatieve) behandeling voorstellen.


Alternatieve therapie

Alle vormen van diagnostiek en therapie die niet aan de Nederlandse faculteiten of officieel erkende paramedische opleidingen worden onderwezen.


Anonimiteit; anoniem

De gegevens van de patiënten zijn niet te herleiden tot een persoon.


Benigne

Goedaardig


Bestraling

Radiotherapie; een plaatselijke behandeling met straling. Het doel is om kankercellen te vernietigen


Bijwerkingen

Ongewenste of niet bedoelde effecten die optreden bij een medische behandeling.


Blind

Procedure waarbij een of meer betrokken partijen niet op de hoogte wordt gesteld van de toegewezen behandeling.


Bloedarmoede

Tekort aan rode bloedlichaampjes


BMT

Beenmergtransplantatie


BOOG

Borstkanker Onderzoek Groep (BOOG). De BOOG houdt zich bezig met het verbeteren van behandelmethoden voor patiënten met borstkanker door het uitvoeren van klinisch onderzoek.  Meer informatie kunt u vinden op de website van BOOG.


Brachytherapie

Inwendige bestraling


Bronchoscopie

Onderzoek van de luchtwegen en de longen. Met een buigzame slang met een kleine camera eraan kan de arts de luchtwegen bekijken.


CCMO

Centrale Commissie Mensgebonden Onderzoek. Overheidsinstantie die (o.a.) toetst of een onderzoek voldoet aan de eisen die de wet stelt aan het uitvoeren van medisch-wetenschappelijk onderzoek met mensen. Meer informatie kunt u vinden op de website van het CCMO.


Chemotherapie

Behandeling van kanker met celdodende of celdelingremmende medicijnen (cytostatica)


CKTO

Commissie Klinisch Toegepast Onderzoek van KWF Kankerbestrijding


Combinatietherapie

Behandeling die bestaat uit meer geneesmiddelen of uit een combinatie van bijvoorbeeld chemotherapie en immunotherapie en/of monoklonale antilichamen.


Comorbiditeit

Bijkomende invaliditeit. Gebreken, ziekten.


Controlegroep

Vergelijkingsgroep. Bij behandelingen ontvangt deze groep vaak de placebobehandeling of de ‘gebruikelijke’ behandeling. Deze groep wordt vergeleken met de groep patiënten die de nieuwe behandeling krijgt.


CT-scan

Computertomografie; onderzoek waarbij met röntgenstralen zeer gedetailleerde dwarsdoorsneden van het lichaam zichtbaar gemaakt worden op een beeldscherm.


Curatief

Gericht op genezing


Cytostatica

Medicijnen die de celdeling remmen


DCCG

Dutch Colorectal Cancer Group (DCCG).  De DCCG houdt zich bezig met het verbeteren van de kwaliteit van de diagnose en behandeling voor patiënten met colorectale kanker. Meer informatie kunt u vinden op de website van de DCCG.


DNA

Erfelijk materiaal (Zie verder DNA-onderzoek)


DNA-onderzoek

Onderzoek naar erfelijke eigenschappen van lichaamscellen.


Doel trial

Wat men wil bereiken met het onderzoek.


Dubbelblind

Noch de onderzoeker, noch de patiënt weet welke behandeling of geneesmiddel wordt toegediend.


Echografie

Een afbeelding maken met behulp van ultra geluidsgolven. Ultra geluidsgolven zijn geluidstrillingen die wij als mens niet kunnen horen. De trillingen dringen in weefsels door en worden teruggekaatst en opgevangen, dit kan worden omgezet in een beeld.


Enkelblind

Methode van onderzoek waarbij of alleen de patiënt of alleen de arts/onderzoeker weet welke behandeling de patiënt krijgt. In de praktijk is dit voornamelijk de arts/onderzoeker.


EORTC

European Organisation for Research and Treatment of Cancer. Zie Onderzoeksgroep. Meer informatie kunt u vinden op de website van de EORTC.


Exclusiecriteria

Redenen waardoor een individuele patiënt niet kan deelnemen aan een trial.


Farmaceutische industrie

Industrie die geneesmiddelen ontwikkelt en die mogelijk trials initieert.


Fase I

Een eerste stap in het testen van een nieuwe behandeling bij mensen. Het doel is het verkrijgen van inzicht in dosering, veiligheid en beste toedieningschema.


Fase II

Bedoeld om te achterhalen of een nieuwe behandeling inderdaad het anti-kankereffect heeft dat op grond van eerdere (fase I) studies wordt vermoed. 


Fase III

Vergelijking van de resultaten bij mensen die een nieuwe behandeling krijgen met de resultaten bij mensen die een placebobehandeling of standaardbehandeling krijgen.


Fase IV

Bij nog grotere groepen kijken naar de veiligheid en effectiviteit van een middel.  


Fasen in onderzoek

De verschillende fasen van onderzoek bij de ontwikkeling van een nieuw geneesmiddel.


Gamma-straling

Bestraling met gammastralen, een bepaald soort röntgenstralen.


Hormoontherapie

Hormonale therapieën beperken de productie van bepaalde eigen hormonen of verminderen de invloed daarvan. Zonder die (invloed van) eigen hormonen overleven de kankercellen minder goed of helemaal niet.


HOVON

Stichting Hemato-Oncologie voor Volwassenen Nederland (HOVON). De stichting houdt zich bezig met het verbeteren en bevorderen van behandelmethoden voor volwassen patiënten met hematologische kwaadaardige ziekten, zoals leukemie en lymfklierkanker.  Meer informatie kunt u vinden op de website van de HOVON.


Hyperthermie

Bij een behandeling met hyperthermie (letterlijk: verhoogde temperatuur) wordt het kwaadaardige gezwel verwarmd tot een temperatuur van 40 à 45˚ Celsius (˚C). Gezonde cellen zijn bestand tegen deze temperatuur, maar kankercellen worden hierdoor aangetast. Een deel van de kankercellen gaat dood door de hyperthermie. Andere kankercellen worden gevoeliger voor een andere behandeling (meestal radiotherapie, soms chemotherapie). Hyperthermie wordt daarom altijd toegepast in combinatie met radiotherapie of chemotherapie.


Incidentie

Het aantal nieuwe gevallen (van kanker) in een bepaalde periode. Voor incidentiecijfers kunt u terecht op de website cijfersoverkanker


Inclusiecriteria

Redenen waardoor een individuele patiënt wel kan deelnemen aan een trial.


Informatieplicht

Zowel de arts/onderzoeker als de patiënten hebben een informatieplicht. Zie: ‘Algemene vragen die patiënten kunnen hebben over kankeronderzoek’, vraag 18 voor meer informatie. Immunotherapie Behandeling van kanker met medicijnen die de activiteit van het afweersysteem versterken.


Informed consent

Akkoord van de patiënt voor een bepaald onderzoek of behandeling, op basis van goede informatie. De patiënt moet alles goed begrijpen en weten welke gevolgen een behandeling gaat (kan) hebben. De patiënt verklaard door ondertekening dat hij alles snapt.


Integraal Kankercentrum Nederland

Integraal Kankercentrum Nederland (IKNL) is een kennis- en kwaliteitsinstituut voor de oncologische en palliatieve zorg met de Nederlandse Kankerregistratie (NKR) als belangrijkste basis. Samen met zorgprofessionals bepalen we de registraties, rapportages en verbeteringen om de oncologische en palliatieve zorg in Nederland naar een nog hoger niveau te tillen. Met KWF Kankerbestrijding en NFK richt IKNL zich via www.kanker.nl ook op patiënten. Meer informatie vindt u op www.iknl.nl.


Interventie

(Medische) ingreep/behandeling. Een handeling of methode waaraan een patiënt wordt blootgesteld gedurende een onderzoek.


Kankeronderzoek

Onderzoek naar nieuwe inzichten in ziekte en gezondheid, naar nieuwe behandelmethoden of naar nieuwe methoden om ziekte op te sporen. Medisch-wetenschappelijk onderzoek verloopt volgens een van tevoren opgezet, systematisch plan.


Klinisch wetenschappelijk onderzoek, klinische trial

Onderzoek naar nieuwe inzichten in ziekte en gezondheid, naar nieuwe behandelmethoden of naar nieuwe methoden om ziekte op te sporen. Medisch-wetenschappelijk onderzoek verloopt volgens een van tevoren opgezet, systematisch plan.


KWF Kankerbestrijding

KWF Kankerbestrijding zet zich in op het gebied van wetenschappelijk onderzoek, voorlichting, patiëntenondersteuning en fondsenwerving. KWF Kankerbestrijding is de stuwende kracht achter kankerbestrijding in Nederland met als doel: minder kanker, meer genezing en een betere kwaliteit van leven.


Loting

Het indelen van patiënten in verschillende behandelingsgroepen door middel van loting.


Maligne

Kwaadaardig


Mammografie

Röntgenfoto van de borst


Metastasen

Kankercellen die los hebben gelaten van een tumor komen, bijvoorbeeld via het bloed, in een ander weefsel of orgaan terecht waar zij verder groeien.


METC

Medische Ethische ToetsingsCommissie. Commissie die zich bezighoudt met het toetsen van medisch-wetenschappelijk onderzoek met mensen. De meeste METC's zijn verbonden aan een instelling, bijvoorbeeld een academisch medisch centrum of een ziekenhuis. Een aantal is niet aan een instelling gebonden.


Morbiditeit

De verhouding van het aantal lijders aan een bepaalde ziekte tot de gehele bevolking. De mate van invaliditeit die overblijft na het doorstaan van een ziekte of operatie. Meestal per 100.000 inwoners per jaar uitgedrukt Invaliditeit = niet gezond, gebrekkig, handicap.


Mortaliteit

Sterftepercentage. De verhouding tussen het aantal sterfgevallen door een bepaalde ziekte en het aantal inwoners, meestal aangegeven per 100.000 inwoners per jaar.


MRI-scan

Magnetic Resonance Imaging; onderzoek dat met magneetvelden dwarsdoorsnedes van het lichaam zichtbaar kan maken op een beeldscherm.


Multicenteronderzoek

Medisch-wetenschappelijk onderzoek dat op verschillende locaties en door meerdere onderzoekers wordt uitgevoerd volgens één en hetzelfde plan (protocol).


Nederlandse Federatie van Kankerpatiëntenorganisaties

Nederlandse Federatie van Kankerpatiëntenorganisaties (NFK). NFK is de koepelorganisatie van 20 kankerpatiëntenorganisaties, die onafhankelijk werken voor de vele mensen die kanker hebben (gehad) en hun naasten. Speerpunten zijn belangenbehartiging, patiëntenparticipatie en informatievoorziening. Met als doel een betere kwaliteit en toegankelijkheid van zorg, en een betere kwaliteit van leven.


Nederlandse Kankerregistratie

Om wetenschappelijk onderzoek te kunnen doen, zijn vaak gegevens nodig van mensen die nu kanker hebben. Deze gegevens worden bijeengebracht in de Nederlandse Kankerregistratie die wordt verzorgd door Integraal Kankercentrum Nederland (IKNL). Medewerkers van IKNL registreren de benodigde gegevens in ziekenhuizen aan de hand van medische dossiers. Meer informatie vindt u op de website cijfersoverkanker.


Neo-adjuvante therapie

Therapie voorafgaand aan een andere vorm van therapie, als onderdeel van een curatieve of genezende behandeling.


NFK

Nederlandse Federatie van Kankerpatiëntenorganisaties (NFK). NFK is de koepelorganisatie van 20 kankerpatiëntenorganisaties, die onafhankelijk werken voor de vele mensen die kanker hebben (gehad) en hun naasten. Speerpunten zijn belangenbehartiging, patiëntenparticipatie en informatievoorziening. Met als doel een betere kwaliteit en toegankelijkheid van zorg, en een betere kwaliteit van leven.


NVALT

De NVALT (Nederlandse Vereniging van Artsen voor Longziekten en Tuberculose) is de vereniging van longartsen en longartsen in opleiding in Nederland. De vereniging heeft een belangrijke taak op het terrein van de kwaliteit van zorg voor de longpatiënt door de individuele longarts hierin ondersteuning te geven. Meer informatie kunt u vinden op de website van de NVALT.


Onderzoek

Onderzoek naar nieuwe inzichten in ziekte en gezondheid, naar nieuwe behandelmethoden of naar nieuwe methoden om ziekte op te sporen. Medisch-wetenschappelijk onderzoek verloopt volgens een van tevoren opgezet, systematisch plan.


Onderzoeker

Een persoon die verantwoordelijkheid heeft voor de uitvoering van een klinisch onderzoek.


Onderzoeksgroep

Initiatiefnemers die verscheidene onderzoeken invoeren.


Onderzoekspopulatie

Groep patiënten samengesteld op basis van gelijke criteria zoals persoonskenmerken.


Palliatief; palliatieve behandeling

Er kan niet meer genezend worden behandeld. De behandelingen die nog worden ingesteld zijn op zo goed mogelijke kwaliteit van leven gericht.


PET-scan

Positron emissie tomografie; onderzoek dat het stofwisselingsproces in weefsels zichtbaar kan maken.


Placebo

Een als geneesmiddel voorgeschreven of aangeprezen middel, dat in uiterlijk overeenkomt met het werkzame geneesmiddel, maar dat geen werkzame bestanddelen bevat.


Plichten onderzoeker/arts

U hebt als patiënt rechten, die wettelijk zijn vastgelegd in de Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst (WGBO). Deze moeten door de onderzoeker en/of arts moeten worden nageleefd.


Plichten patiënt

U hebt als patiënt rechten en plichten, die wettelijk zijn vastgelegd in de Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst (WGBO).


Poliklinisch

Behandeling die plaatsvindt in het ziekenhuis zonder dat er sprake is van een opname.


Preventie

Voorkomen dat ziekten gaan ontstaan.


Privacy

Bescherming van de persoonlijke levenssfeer.


Proefpersoon

Mensen die aan klinisch wetenschappelijk onderzoek deelnemen.


Prognose

Uitspraak over het vermoedelijk verloop van de ziekte.


Protocol

Een document waarin de doelstelling(en), opzet, methodologie, statistische testen en organisatie van een onderzoek staan beschreven.


PSA

Prostaat specifiek antigeen; tumormarker, een stof in het bloed die afkomstig in van prostaatkanker en een indicatie geeft over de tumormassa.


Punctie

Door een ingestoken naald wat vloeistof of cellen opzuigen. Een punctie in de borst wordt vaak gedaan als er op de echografie van de borst een verdacht stukje weefsel lijkt te zien.


Radiotherapeut

Deskundig arts/oncoloog op het gebied van bestralen.


Radiotherapeutisch laborant

Voert bestralingsbehandelingen uit.


Radiotherapie

Bestraling; een plaatselijke behandeling met straling. Het doel is kankercellen te vernietigen.


Randomisatie

Het indelen van patiënten in verschillende behandelingsgroepen door middel van loting.


Rechten patiënt

U hebt als patiënt rechten en plichten, die wettelijk zijn vastgelegd in de Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst (WGBO).


Recidief

Opnieuw voorkomen van dezelfde soort kanker.


Remissie

Afname of verdwijning van de kanker.


Researchverpleegkundige

Verpleegkundige die het onderzoek voorbereidt en patiënten begeleidt.


Resistentie

Ongevoeligheid


Second opinion

Tweede mening. Lees meer >


Selectie(criteria)

Criteria voor toelating waaraan de toekomstige deelnemer moet voldoen.


SKION

De Stichting Kinderoncologie Nederland (SKION). De SKION is een samenwerkingsverband van de afdelingen kinderoncologie van de academische ziekenhuizen. Binnen de SKION werken kinderoncologen en andere professionals op dit gebied nauw samen. Op die manier wordt er naar gestreefd om de best beschikbare behandeling aan te bieden aan het kind en zijn ouders. Meer informatie kunt u vinden op de website van SKION.


Standaardbehandeling

De normale, gebruikelijke behandeling, die op dat moment aan patiënten gegeven wordt.


Steekproef

Patiënten die uit een grotere groep (de ‘populatie’) gevraagd zijn om mee te doen aan een onderzoek, op basis van specifieke criteria.


Targeted therapy

Doelgerichte therapie


Toelatingscriteria

Criteria voor toelating waaraan de toekomstige deelnemer moet voldoen.


Toestemming

Informed consent. Na gedegen voorlichting nagaan of de patiënt alles goed heeft begrepen. Patiënt moet alles goed begrijpen en weten welke gevolgen een behandeling gaat (kan) hebben. De patiënt verklaard door ondertekening dat hij alles snapt.


Toxiciteit

Giftigheid. Bijwerkingen die ontstaan door een behandeling of medicament.


Trial

Een onderzoek naar nieuwe inzichten in ziekte en gezondheid, naar nieuwe behandelmethoden of naar nieuwe methoden om ziekte op te sporen. Medisch-wetenschappelijk onderzoek verloopt volgens een van tevoren opgezet, systematisch plan.


TrialAlert

De onderzoeken op de website worden regelmatig aangevuld. Als u zich aanmeldt voor een Trial Alert ontvangt u een melding per e-mail zodra er een nieuw onderzoek is toegevoegd.


Trialregister

Het Nederlands Trial Register verzamelt gegevens van klinische trials. Meer informatie kunt u vinden op de website van het Trialregister.


Tumor

Zwelling of knobbel


Tumormarker

Product afkomstig van een tumor, waarvan het gehalte in het bloed een afspiegeling is van de aanwezige tumor.


Uitzaaiingen

Kankercellen die los hebben gelaten van een tumor, en die in een ander weefsel of orgaan verder groeien.


Verzekering

Verzekering die schade dekt die is ontstaan als gevolg van deelname aan een onderzoek.


Vraagstelling

Beschrijft het wat en bij wie een onderzoek opgezet dient te worden.


Warmtebehandeling

Bij een behandeling met hyperthermie (letterlijk: verhoogde temperatuur) wordt het kwaadaardige gezwel verwarmd tot een temperatuur van 40 à 45˚ Celsius (˚C). Gezonde cellen zijn bestand tegen deze temperatuur, maar kankercellen worden hierdoor aangetast. Een deel van de kankercellen gaat dood door de hyperthermie. Andere kankercellen worden gevoeliger voor een andere behandeling (meestal radiotherapie, soms chemotherapie). Hyperthermie wordt daarom altijd toegepast in combinatie met radiotherapie of chemotherapie.


Wet Medisch Wetenschappelijk Onderzoek

De WMO beoogt bescherming te bieden aan patiënten die deelnemen aan medisch-wetenschappelijk onderzoek. Lees meer >


Wet op Geneeskundige BehandelingsOvereenkomst (WGBO)

Voorlichting over behandeling, consequenties, prognose, bijwerkingen, complicaties die kunnen optreden moet allemaal worden gegeven voor de patiënt toestemming geeft over de behandeling. Wet die verplicht dat de arts/hulpverlener alles tot in de puntjes moet voorlichten en zich ervan moet overtuigen dat de patiënt het heeft begrepen.


Wetenschappelijk onderzoek

Onderzoek naar nieuwe inzichten in ziekte en gezondheid, naar nieuwe behandelmethoden of naar nieuwe methoden om ziekte op te sporen. Medisch-wetenschappelijk onderzoek verloopt volgens een van tevoren opgezet, systematisch plan.


WGBO

Wet op Geneeskundige BehandelingsOvereenkomst. Voorlichting over behandeling, consequenties, prognose, bijwerkingen, complicaties die kunnen optreden moet allemaal worden gegeven voor de patiënt toestemming geeft over de behandeling. Wet die verplicht dat de arts/hulpverlener alles tot in de puntjes moet voorlichten en zich ervan moet overtuigen dat de patiënt het heeft begrepen.


Wilsbekwaam

In staat om je eigen wil te bepalen.


Wilsonbekwaam

Niet in staat om je eigen wil te bepalen


WMO

De Wet medisch-wetenschappelijk onderzoek met mensen (WMO) beoogt bescherming te bieden aan patiënten die deelnemen aan medisch-wetenschappelijk onderzoek.